Najstarsza polska kolęda – jej rękopis znajduje się w skarbcu Biblioteki Jagiellońskiej
„`html
Najstarsza polska kolęda przechowywana w Bibliotece Jagiellońskiej
Najstarszy znany utwór kolędowy powiązany z ziemiami polskimi pochodzi z początku XV wieku i obecnie jest bezpiecznie przechowywany w skarbcu Biblioteki Jagiellońskiej. Pieśń ta została skomponowana w języku łacińskim przez Bartłomieja z Jasła – profesora Uniwersytetu Krakowskiego, wybitnego teologa i filozofa.
Geneza i autorstwo pieśni
Kolęda ta opiera się na melodii chorału gregoriańskiego i koncentruje się na tematach nadziei oraz oczekiwania związanych z okresem Bożego Narodzenia. Tekst utworu zaczyna się od słów „buccinemus in hac die”, co w tłumaczeniu oznacza „zadmijmy w trąby w tym dniu” lub „grajmy w tym dniu”. Choć utwór liczy ponad sześć wieków, jego przekaz jest zaskakująco zbieżny z treściami współczesnych kolęd – mowa w nim o nadziei, radości i oczekiwaniu na przyjście Zbawiciela.
W ustaleniu autorstwa kolędy pomógł akrostych ukryty w tekście – pierwsze litery kolejnych strof tworzą nazwisko „Bartholomeus de Iassel”. Było to typową dla średniowiecza metodą podpisywania utworów, pozwalającą jednoznacznie zidentyfikować twórcę pieśni.
Historia rękopisu i jego badania
Oryginalny rękopis kolędy pochodził z prywatnych zbiorów samego Bartłomieja z Jasła, które później zostały przekazane Uniwersytetowi Krakowskiemu. Notacja muzyczna znana jest dzięki późniejszej kopii wykonanej przez Łukasza z Koźmina Wielkiego. Przez wieki utwór stanowił przedmiot zainteresowania głównie historyków oraz muzykologów.
- W 2016 roku kolędę po raz pierwszy wykonano we współczesnej transkrypcji przygotowanej przez Jana Węcowskiego, a nagraniu towarzyszyło tłumaczenie dra Krzysztofa Pawłowskiego.
- W tym samym roku dr Jacek Partyka opracował przekład pozwalający zaśpiewać utwór w języku polskim, dostosowany do średniowiecznej melodyki.
Współczesne wykonania pieśni
Rok później, w Muzeum Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego, kolęda została wykonana przez chór w dwóch wersjach:
- Według transkrypcji Jana Węcowskiego i opracowania Olega Sznicara
- W tłumaczeniu przygotowanym przez dra Jacka Partykę
Pieśń Bartłomieja z Jasła stanowi nie tylko cenny zabytek piśmiennictwa i muzyki dawnej, ale również wyjątkowy przykład dziedzictwa duchowego, który po wiekach nadal budzi zainteresowanie i wraca do świadomości współczesnych odbiorców.
„`
